Woont u ongehuwd of wettelijk samen of bent u getrouwd?

Uit elkaar gaan is meestal niet eenvoudig. Op persoonlijk vlak worden in die periode heel wat dingen onzeker. Maar ook voor uw financiële zaken, is uit elkaar gaan een ingewikkelde zaak. Voor ongehuwd samenwonenden heeft de wetgever geen enkele formaliteit voorzien, waardoor zij het makkelijkst uit elkaar kunnen gaan. Voor wettelijk samenwonenden volstaat een (eenzijdige of gezamenlijke) aangifte op de gemeente.

Ingewikkelder wordt het als u getrouwd bent. Als u met uw voormalige partner op dezelfde golflengte zit, kan u kiezen voor een scheiding met onderlinge toestemming. Bent u het op veel punten oneens en loopt niet alles van een leien dakje, dan is er sprake van een scheiding op grond van "onherstelbare ontwrichting". Een "feitelijke" scheiding" is een overgangsmaatregel waarbij de meeste rechten en plichten verbonden aan het huwelijk behouden blijven.

De Wikifin-tip

  • Om met onderlinge toestemming te kunnen scheiden, moet u het over alles eens zijn. Weiger een dergelijke procedure als u niet écht tevreden bent met de bereikte overeenkomst. U kan dan opteren voor een scheiding op grond van onherstelbare ontwrichting. Besef echter, dat u op dat moment een advocaat moet inschakelen. Scheidt u met onderlinge toestemming, dan heeft u geen advocaat nodig. De kosten voor een advocaat kunnen hoog oplopen. Toch lonen ze de moeite als de onderlinge toestemming in uw nadeel dreigt uit te vallen.

 

  1. Als ongehuwd samenwonenden uit elkaar gaan, spreken we niet van een echtscheiding. Die term wordt enkel gebruikt in het kader van een huwelijk.

    Ongehuwd (of feitelijk) samenwonen is niet wettelijk geregeld. Er bestaat dan ook geen regeling voor ongehuwd samenwonenden die uit elkaar gaan. Als dat gebeurt, kunnen zij alles onderling regelen. Ze hoeven ook geen formaliteiten te vervullen om uit elkaar te gaan.

    Rechtbanken komen slechts in bepaalde conflicten tussen. Bijvoorbeeld: u raakt het niet eens over de regeling voor de kinderen die u samen heeft (hun huisvesting en hun onderhoudsgeld). In dat geval is de jeugdrechtbank bevoegd. De burgerlijke rechtbank is bevoegd voor kwesties die met uw eigendommen te maken hebben.

    Dat wie ongehuwd samenwoont plots zijn partner kan verlaten, kan voor die partner een (financiële) ontnuchtering zijn. Van de ene op de andere dag moet die een ander onderkomen vinden, misschien een inkomen zoeken…

  2. Ook in dit geval spreken we niet van een echtscheiding.

    Een einde maken aan de wettelijke samenwoning gaat heel eenvoudig: u moet aangifte doen op de gemeente. U kan samen aangifte doen, maar een aangifte door een van beide partners volstaat.

    Onmiddellijk na die aangifte op de gemeente komt er een einde aan de wettelijke samenwoning. Vanaf dat moment is de gezinswoning niet meer beschermd. Als die aan een van beide partners toebehoort, kan die eisen dat de ander meteen vertrekt.

    Dat wettelijk samenwonenden plots en onverwacht uit elkaar kunnen gaan als een van beide partners eenzijdig aangifte doet op de gemeente, kan voor wie alleen achterblijft een (financiële) ontnuchtering zijn. Van de ene op de andere dag moet die een ander onderkomen vinden, misschien een inkomen zoeken…

    Wettelijk samenwonenden kunnen ook feitelijk uit elkaar gaan: ze leven niet meer uit vrije wil samen. Dat feit maakt echter geen einde aan de wettelijke samenwoning. In die situatie blijft de gezinswoning beschermd. De partners moeten ook blijven bijdragen aan de gezinslasten en voor de kinderen moeten blijven zorgen. Stel: een van de partners woont met de kinderen nog steeds in de gezinswoning en laat daar stookolie leveren. Met die stookolie moet het gezin zich verwarmen. De andere partner die na de feitelijke scheiding niet meer in het huis woont, moet de factuur voor de stookolie mee betalen. De stookolieleverancier kan hem net zo goed vragen om de bestelde stookolie te betalen als aan de partner die nog in het huis woont.

    Een tussenkomst van de vrederechter is mogelijk. Beide wettelijk samenwonenden kunnen een beroep doen op de vrederechter als hun onderlinge verstandhouding verstoord is. In dat geval kan de vrederechter maatregelen nemen. Zo kan die toelaten of eisen dat:

    • de samenwonenden voortaan apart gaan wonen.
    • de ene aan de ander alimentatie of onderhoudsgeld voor de kinderen betaalt.

    De vrederechter kan ook beslissen over de huisvesting van de kinderen. Wanneer en hoelang verblijven ze bij een van de ouders? Die maatregelen zijn hoe dan ook voorlopig en tijdelijk.

  3. Verschillende situaties zijn mogelijk:

    • een echtscheiding met onderlinge toestemming of op grond van onherstelbare ontwrichting maakt een definitief einde aan het huwelijk.
    • een feitelijke scheiding is een overgangsmaatregel met behoud van de meeste rechten en plichten verbonden aan een huwelijk.
    • een scheiding van tafel en bed die de partners nog steeds tot wederzijdse trouw verplicht. Aangezien die scheidingsformule nog weinig voorkomt, gaan we er hier niet dieper op in.

    De echtscheiding

    Zodra de echtscheiding definitief is uitgesproken, komt er een einde aan het huwelijk en dus een einde aan de rechten en plichten die uit het huwelijk voortvloeien.

    Aan een echtscheiding kan een feitelijke scheiding (zie verder) vooraf gaan.

    We maken een onderscheid tussen een echtscheiding met onderlinge toestemming en een echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting.

    1. De echtscheiding met onderlinge toestemming

    Zo'n echtscheiding kan enkel werken als de partners het over alles eens zijn. De rechtbank bevestigt ("homologeert") die onderlinge afspraken.

    Over wat moeten de echtgenoten het eens zijn?
    • het feit dat ze willen scheiden
    • het feit dat ze apart willen wonen
    • de verdeling van de bezittingen: de woning, een grond, het meubilair, de huisraad, geld op de bank, waardepapieren, levensverzekeringen…
    • de verdeling van de schulden: hoofdzakelijk de gemeenschappelijke schulden, waaronder vaak een hypothecaire lening
    • de huisvesting van de kinderen en de kosten met betrekking tot de kinderen, die onder beiden moeten worden verdeeld: zo wordt er onderhoudsgeld betaald, moet er worden afgesproken hoe de ouders de bezittingen van de kinderen zullen beheren…
    • de eventuele betaling van alimentatie door een partner en het bedrag ervan
    Hoe zien de verschillende fases van de procedure bij een scheiding met onderlinge toestemming eruit?
    1. Opstellen van de "overeenkomst voorafgaand aan een scheiding met onderlinge toestemming".
      In dat document leggen de echtgenoten alle afspraken vast. Die overeenkomst moet door een notaris worden opgesteld als er grond, een woning of andere gebouwen te verdelen zijn.
    2. Indienen van een vraag (een verzoekschrift) bij de griffie van de Rechtbank van Eerste Aanleg. De voorafgaande overeenkomst, ondertekend door beide partners, moet aan die vraag worden toegevoegd.
    3. Samen verschijnen voor de rechtbank
      Na indiening van een verzoekschrift moeten beide partners samen voor de rechtbank verschijnen. Op dat moment moeten ze bevestigen:
      • dat ze willen scheiden
      • dat ze het eens zijn met de afspraken opgenomen in de voorafgaande overeenkomst
    4. De rechtbank beslist: "ze spreekt het vonnis uit"
      Wonen de partners op dat moment al meer dan zes maanden op verschillende adressen, dan wordt de procedure beëindigd. De rechtbank spreekt de scheiding uit. Wonen de partners nog geen zes maanden op verschillende adressen, dan moeten ze een tweede keer voor de rechtbank verschijnen, drie maanden na de eerste keer. Meer informatie leest u op deze website.
    5. Het vonnis wordt doorgegeven aan de gemeente waar het huwelijk werd gesloten.
      Het vonnis wordt doorgegeven aan de gemeente waar het huwelijk werd gesloten. De scheiding wordt op de gemeente geregistreerd. De echtgenoten zijn dan officieel gescheiden.

    Meer informatie over de verschillende fases in de procedure voor een scheiding met onderlinge toestemming leest u op deze website.

    2. Scheiding op grond van onherstelbare ontwrichting

    Ook hiervoor moet bij de Rechtbank van Eerste Aanleg een vraag (verzoekschrift) worden ingediend. Na indiening van dat verzoekschrift moeten de partners voor de rechtbank verschijnen.

    In dit geval zijn de echtgenoten het niet over alles eens:

    • Soms zijn ze niet bereid om uit elkaar te gaan. De echtscheiding wordt dan door een van de partners aangevraagd.
    • Soms zijn ze bereid om uit elkaar te gaan, maar raken ze het niet eens over de praktische afspraken. De scheiding wordt dan door beide partners aangevraagd, maar de rechter zal beslissen over de praktische modaliteiten van de scheiding.

    Een echtscheiding kan dus door beide partners of door een van beiden worden aangevraagd.

    Als de scheiding door een van de partners wordt aangevraagd, kan die om verschillende redenen bepleiten dat samenleven niet langer mogelijk is.

    a) De echtgenoten wonen al een tijdje apart:

    • Indien de partner die de scheiding aanvraagt aan de rechter kan bewijzen dat de echtgenoten al meer dan een jaar uit elkaar zijn, spreekt de rechter de scheiding uit.
    • Zijn de echtgenoten nog geen jaar uit elkaar óf kan dat niet worden bewezen, dan moeten ze binnen het jaar of 1 jaar na hun eerste verschijning opnieuw voor de rechtbank verschijnen.

    Dat de echtgenoten uit elkaar zijn, wordt meestal bewezen aan de hand van een document van de gemeente waarop de adressen van beiden vermeld staan. Wilt u op grond van deze reden scheiden, licht dan de gemeente waar u vertrekt in.

    b) op basis van feiten of gedragingen waaruit blijkt dat samenleven onmogelijk geworden is:

    • Gedragingen. Het kan gaan om overspel of om het feit dat de andere partner niet langer bijdraagt tot het leven als echtpaar. Ook gedragingen van de partner die de scheiding aanvraagt, kunnen worden ingeroepen: een partner kan bevestigen dat hij zijn echtgenote bedroog en daarom een scheiding op grond van onherstelbare ontwrichting vraagt. Het moet niet noodzakelijk om een misstap gaan. Dat de partners niet meer overeenkomen, kan voldoende zijn. Wordt dat voldoende bewezen en maakt het verder samenleven onmogelijk, dan staat de rechter de scheiding toe, zelfs op vraag van een van beide partners.
    • Verder samenleven lukt niet meer. De redenen hiervoor kunnen voor elk echtpaar verschillend zijn. Voor sommigen kan het overspel van een partner verder samenleven onmogelijk maken. Anderen zien daarin onvoldoende reden. Alles hangt af van de manier van leven van het echtpaar.

    Wat als beide partners samen de scheiding aanvragen?

    We kunnen ons afvragen waarom partners niet met onderlinge toestemming scheiden als ze het erover eens zijn om uit elkaar te gaan. Vaak zijn ze het eens over het principe om te scheiden, maar slagen ze er niet in daarover praktische afspraken te maken (verdeling van de eigendommen en de schulden, huisvesting van de kinderen, bedrag van de alimentatie…).

    Als ze voor de rechtbank samen de scheiding aanvragen, hebben ze twee mogelijkheden:

    • aantonen dat ze minstens al zes maanden uit elkaar zijn
    • aantonen dat er sprake is van onherstelbare ontwrichting die het onmogelijk maakt om verder samen te leven

    Wordt dat bewezen, dan wordt de scheiding uitgesproken.

    Worden er geen bewijzen voorgelegd, dan moeten de partners binnen de drie maanden na hun eerste verschijning opnieuw voor de rechtbank verschijnen. Meer informatie vindt u op deze website.

    De feitelijke scheiding

    Een feitelijke scheiding is niets anders dan het feit dat twee partners niet langer samenwonen en daar bewust voor kiezen.

    De echtgenoten kunnen zelf beslissen om feitelijk te scheiden en dat ook zelf organiseren. Bijvoorbeeld: ze willen even weg van de ruzies om zich in alle rust af te vragen of ze nog aan hun huwelijk willen werken.

    De partijen beslissen zelf over de praktische afspraken rond hun scheiding, zonder daarbij een beroep te doen op een notaris, een advocaat of een rechter. De overeenkomst die de partijen in dat kader sluiten, wordt een "overeenkomst op eer" genoemd. Zolang de gemaakte afspraken door beide partners worden nageleefd, is er geen enkel probleem.

    De scheiding kan ook door de vrederechter worden geregeld, op vraag van beide partners of van een van beiden. En dat nog vóór de echtscheidingsprocedure wordt opgestart. De vrederechter kan toelaten of eisen dat:

    • de echtgenoten voortaan apart gaan wonen
    • de ene aan de ander alimentatie voor de kinderen betaalt.

    De vrederechter beslist ook over de huisvesting van de kinderen:wanneer en hoelang verblijven ze bij ieder van de ouders?

    De maatregelen van de vrederechter gelden voor een bepaalde periode, zodat de echtgenoten tot een definitieve beslissing kunnen komen: gaan ze opnieuw samen verder of starten ze de echtscheidingsprocedure op? Meer informatie leest u op deze website.

    Wordt de echtscheidingsprocedure effectief opgestart, dan is de voorzitter van de Rechtbank van Eerste Aanleg bevoegd voor dringende en voorlopige maatregelen. Hij neemt maatregelen die vergelijkbaar zijn met die van de vrederechter. Meer informatie leest u op deze website.

    Let op: echtgenoten die feitelijk scheiden, blijven gebonden door de plichten in het kader van het huwelijk. Ze zijn alleen niet meer verplicht samen te wonen. Maar de plicht tot bijstand en trouw tegenover de andere partner blijft bestaan. Ook de gezinswoning blijft beschermd en alle bezittingen of schulden die ze samen verwierven, zijn gemeenschappelijk.