MiFID II: streven naar een verdere bescherming van de consument en meer transparantie

De MiFID wat?! MiFID staat voor ‘Markets in Financial Instruments Directive’. MiFID II is een herziening van de in 2007 ingevoerde Europese richtlijn MiFID I, en zorgt ervoor dat je als belegger beter beschermd wordt. Bovendien vergroot het de transparantie op de financiële markt. De nieuwe richtlijn is sinds 3 januari 2018 van toepassing.

Door de verstrengde regels, moet je vanaf nu als belegger nog beter geïnformeerd worden over je beleggingen. Ook de kosten die je bij je belegging betaalt, moeten transparant weergegeven worden. Alle instellingen die beleggingsdiensten aanbieden, vallen onder de MiFID II-regels. Dus ook je bank, je vermogensbeheerder, … moeten de MiFID II-regels volgen. 

Voor wie en wat geldt MiFID II?

MiFID II is van toepassing op financiële instrumenten. Dat zijn onder andere beleggingsfondsen, aandelen, obligaties en gestructureerde producten. Voor het geld op je spaarboekje gelden andere regels.

Je beleggingsadviseur mag je alleen beleggingsproducten adviseren of opnemen in je portefeuille in het kader van vermogensbeheer nadat er gecheckt is of je over de nodige kennis en ervaring beschikt om in product Y of Z te beleggen, je de financiële risico’s verbonden aan deze producten kan dragen en het advies en het beheer in lijn is met je beleggingsdoelstellingen en risicoappetijt (inclusief je beleggingshorizon). Het is aan je beleggingsadviseur of vermogensbeheerder om erover te waken dat hij of zij het geschikte product aan jou aanbiedt.

Met MiFID II worden meer beleggingsproducten als “complex” gelabeld. Dit is bijvoorbeeld het geval voor bepaalde pensioenspaarfondsen. Je beleggingsadviseur mag jou dus niet zomaar dergelijke complexe producten voorstellen en moet jou waarschuwen als blijkt dat je niet over de nodige kennis en ervaring beschikt.

Wie complexe beleggingsinstrumenten wil kopen op eigen initiatief, moet nu ook effectief bewijzen via een passendheidstest dat hij of zij over de nodige kennis en ervaring beschikt om deze types financiële instrumenten te kopen.

 De MiFID-II regels zijn van toepassing ongeacht het type beleggingsdienst, bv. vermogensbeheer, beleggingsadvies, loutere ontvangst en doorgave van orders, … , maar de mate van jouw bescherming verschilt naargelang het type beleggingsdienst. Zo ben je beter beschermd in het kader van beleggingsadvies en vermogensbeheer dan wanneer je een transactie volledig op eigen initiatief laat uitvoeren. Ga daarom zeker na welke beleggingsdienst jouw financiële instelling jou concreet aanbiedt. Wees zeker aandachtig voor de mededelingen of disclaimers van jouw financiële instelling en de documenten die je ondertekent.

Eerst informatie verzamelen en dan pas beleggen

Voor je start met beleggen waarbij je advies verwacht van een beleggingsadviseur, moet die adviseur informatie bij jou inzamelen over je kennis en ervaring met verschillende types van financiële instrumenten, je financiële situatie en je beleggingsdoelstellingen. De meeste financiële instellingen zullen hiervoor een vragenlijst gebruiken, op basis waarvan een beleggersprofiel kan worden bepaald. Elke financiële instelling kan haar eigen vragenlijst opstellen, aansluitend op de beleggingsproducten die ze aanbiedt. Het kan dus zijn dat je bij verschillende financiële instellingen een andere vragenlijst moet invullen. Het invullen van die lijst kan wat tijd innemen, en omvat soms indiscrete vragen (zo zal de bankier je bijv. de geschatte omvang van je vermogen vragen), maar dit is cruciaal voor je beleggingsadviseur om een geschikt advies te kunnen verstrekken. Het is dan ook in je eigen belang om die lijst zo correct mogelijk in te vullen: wanneer uit je onjuiste antwoorden een verkeerd beleggersprofiel zou bepaald worden, bijv. “risicovolle belegger” terwijl je eerder geen risico’s wenst te nemen, dan zal je niet de juiste beleggingsadviezen ontvangen. Zo kan je later je beleggingsadviseur weinig verwijten als hij je een product met teveel risico heeft verkocht.

Als uit je beleggersprofiel blijkt dat een bepaald type product voor jou niet geschikt is, dan mag je financiële instelling je dat product niet adviseren, of in het kader van vermogensbeheer dit type product niet in je portefeuille opnemen.

De financiële instellingen worden geacht onder MiFID II jou voor elk beleggingsadvies dat jou wordt verstrekt - vóór de transactie is uitgevoerd - een geschiktheidsverklaring te geven waarin het advies staat beschreven en waarin wordt aangeduid waarom de voorgestelde adviezen geschikt zijn voor jou. Het is belangrijk om dit document goed door te nemen met je beleggingsadviseur.

Onafhankelijk beleggingsadvies

Met MiFID II is er ook een nieuwe vorm van beleggingsadvies ontstaan: onafhankelijk beleggingsadvies. Als je beleggingsadviseur je vertelt onafhankelijk beleggingsadvies te geven, dan moet hij of zij beleggingsproducten van een voldoende aantal marktspelers voorstellen, dus niet van een specifieke aanbieder.

Je adviseur kan er ook voor kiezen om niet-onafhankelijk advies te verstrekken. Dat betekent gewoon dat hij of zij je slechts van één of van een beperkt aantal aanbieders financiële instrumenten zal voorstellen. Financiële instellingen werken bijvoorbeeld vaak met hun eigen producten. Op zich is daar niets mis mee, zolang de voorgestelde belegging effectief geschikt is voor jou.

Transparantere kosten en vergoedingen

Als je bij je financiële instelling een belegging in een beleggingsfonds aankoopt, krijgt die financiële instelling soms een commissie of vergoeding van dat “fondsenfabriekje”, omdat ze haar beleggingsfonds verkocht heeft. De financiële instellingen konden vroeger deze commissie behouden. Nu mag dat niet meer in het geval van vermogensbeheer en onafhankelijk beleggingsadvies: de financiële instelling moet die commissie volledig en zo spoedig mogelijk doorstorten naar haar klant, naar jou dus. In het geval van niet-onafhankelijk beleggingsadvies zal de financiële instelling moeten kunnen aantonen dat het ontvangen van deze commissie kwaliteitsverhogend werkt en zal zij dit transparant moeten meedelen aan jou. Zo kan de financiële instelling niet verleid worden om producten aan te bieden waarop zij een hogere commissie zou ontvangen, maar die minder geschikt zijn voor jou als belegger.

Anderzijds moeten financiële instellingen transparanter zijn omtrent de kosten (ook deze die je niet rechtstreeks betaalt, maar die onrechtstreeks een invloed hebben op de waarde van een fonds, zoals bv. de lopende kosten) die verbonden zijn aan het financiële instrument dat jou wordt geadviseerd, alsook over de kosten van de dienstverlening.

Waken over MiFID II

Of de financiële instellingen en iedereen betrokken bij MiFID II de regels correct toepassen, wordt gecontroleerd door de FSMA. Financiële instellingen moeten verplicht informatie doorgeven aan de FSMA bijvoorbeeld in het kader van een inspectie, zodat de FSMA kan nagaan of de regels worden gevolgd. Daarnaast gaat de FSMA zelf via mystery shopping naar beleggingsadviseurs om zo te controleren of zij bijvoorbeeld op correcte wijze de noodzakelijke informatie inwinnen van hun cliënten en geschikte adviezen geven. De FSMA kan zelfs sancties opleggen aan financiële instellingen die de wet overtreden, maar kan niet optreden in een geschil tussen een financiële instelling en haar cliënt.