Wie is bang van volatiliteit?

Ben je geboeid door de beurs? Dan heb je ongetwijfeld de laatste weken al gehoord of gelezen over de terugkeer van de volatiliteit op de aandelenmarkt. Maar wat is volatiliteit? En kan je je er tegen beschermen?

Volatiliteit: koersen die bewegen

Volatiliteit is niets meer dan een moeilijk woord voor de beweeglijkheid van koersen van aandelen en obligaties of andere financiële instrumenten. Die beweeglijkheid hangt natuurlijk af van het soort product: aandelen zijn bijvoorbeeld volatieler dan obligaties.  

Hoe volatieler een financieel instrument, hoe meer risico: als de koers sterk kan stijgen, dan kan die evengoed heel snel dalen. Aandelen zijn zoals gezegd een van de meest beweeglijke categorieën van beleggingsinstrumenten en zijn daardoor de laatste weken in het nieuws gekomen. De volatiliteit van de aandelenmarkten is gedurende een lange periode zeer laag is geweest, met dagelijks enkele kleine schommelingen en een bijna aanhoudende stijging van de aandelenkoersen. Sinds begin februari zijn de koersen plots fel gedaald, gevolgd door stijgingen en dalingen van soms meerdere procenten per dag.

Is volatiliteit een probleem?

Dat is een vraag die je niet voor iedereen op dezelfde manier kan beantwoorden: voor iemand die zijn slaap laat omdat zijn beleggingsportefeuille op enkele dagen tijd verschillende procenten in waarde zakt, is volatiliteit een probleem: je spaargeld dient immers niet om er van wakker te liggen, wel om je een veilig gevoel te geven.

Als je het op een langere termijn wat nuchterder bekijkt, is volatiliteit geen probleem: het is eigen aan aandelenmarkten dat ze bewegen, daar kan je niet onderuit. Op de langere termijn ligt de opbrengst van beleggingen in de beurs meestal hoger dan die van andere beleggingen, dus komt het erop aan om de beweeglijkheid van aandelenmarkten te aanvaarden. Met andere woorden: volatiliteit hoort bij beleggen in aandelenmarkten en als je meer wil verdienen dan op een spaarrekening, moet je dat aanvaarden.

Hoe wordt volatiliteit gemeten?

Er bestaat een maatstaf voor volatiliteit, die vooral gebruikt wordt voor de Amerikaanse aandelenmarkt, maar ook voor andere: de VIX-index. Die index meet in feite wat de verwachting is van beleggers over de beweeglijkheid van een aandelenindex (bijv. de S&P 500 in de VS) voor de komende tijd. Wanneer de VIX-index hoog is, betekent dit dat de beleggers grote volatiliteit verwachten in de komende periode. Deze index wordt ook wel de angstbarometer van de beurs genoemd: staat hij laag (tussen 10 en 15), dan kabbelen de koersen rustig hoger, staat hij hoog, dan lopen de emoties op de beurs hoog op. Je kan de VIX-index hier volgen.

Hoe kan je je beschermen tegen volatiliteit?

Een goede bescherming tegen volatiliteit is diversificatie. Dat wil zeggen: beleggen in verschillende categorieën van activa: aandelen, obligaties, grondstoffen, edelmetalen, … Een koersdaling bij de ene categorie kan opgevangen worden door een koersstijging bij een andere. En zo wordt je beleggingsportefeuille in haar geheel minder volatiel. De laatste jaren wordt dit wel steeds moeilijker omdat alle beleggingsactiva de neiging hebben om steeds meer in dezelfde richting te evolueren.

Voor de meer ervaren beleggers, bestaan er nog andere middelen om zich te beschermen tegen ongewenste volatiliteit. Stel: je hebt een aandelenportefeuille en je bent bang dat de koersen gaan dalen vanwege bijv. politieke problemen in een land van de euro-muntunie. Je zou al je aandelen kunnen verkopen en ze dan terugkopen wanneer de problemen volgens jou voorbij zijn. Je zal daarop echter heel wat transactiekosten betalen, bij het verkopen en opnieuw bij het terugkopen. Dat kan je vermijden door te werken met afgeleide instrumenten. Dat zijn instrumenten waarmee je je tegen tijdelijke koersdalingen kan verzekeren, of om het in financieel jargon te zeggen: in te dekken.

Je kan bijv. gebruik maken van een put-optie. Dat is het recht om een aandeel of een index te verkopen aan een vooraf bepaalde koers. Als de koers van je aandeel (of index) dan begint te dalen, dan stijgt deze optie in waarde en compenseert zo het verlies op je aandeel. Wanneer je dan denkt dat de daling van de markt voorbij is, kan je deze put-optie verkopen of uitoefenen (dit wil zeggen het aandeel/index verkopen aan de vooropgestelde prijs). We behandelen hier de put-optie enkel als bescherming tegen de volatiliteit van de markt in het algemeen. Wanneer individuele aandelen om redenen eigen aan het bedrijf blijven dalen, dan zal op de lange termijn geen enkele indekking helpen.

Let wel! Hier hebben we het enkel over de theoretische grote lijnen. Dit soort instrumenten is enkel geschikt voor meer ervaren beleggers en is zeker niet voor beginnende beleggers. Je moet hiervoor de financiële markten en producten goed begrijpen en ze zeker opvolgen.