Een belegging tussen fonds en aandeel: trackers

Wat zijn trackers?

Het woord ‘trackers’ komt van het Engelse ‘to track’, wat volgen betekent. Hier worden met trackers beleggingsinstrumenten bedoeld die de prestatie van bijvoorbeeld een aandelenindex of een aandelenkorf proberen na te bootsen of te volgen.

Net als fondsen, geven trackers met één transactie toegang tot een gespreide portefeuille. Net als aandelen, noteren trackers op de beurs en daar worden ze ook continu verhandeld. Een tracker verenigt dus kenmerken van fondsen en aandelen. Trackers kunnen de juridische vorm van een beleggingsfonds aannemen en worden daarom ook wel eens ETF’s genoemd, wat staat voor Exchange-Traded Funds. Weet dat de term ETF over een breder palet aan beleggingsproducten gaat dan enkel trackers.

De koers van een tracker volgt doorgaans een brede marktevolutie, zoals bijvoorbeeld een volledige aandelenindex (bv. de Bel-20), een marktsegment zoals grondstoffen (bv. goud, koffie of olie), obligaties of valuta.

De beheerder van een tracker kan bijvoorbeeld een aandelenindex nabootsen door al de aandelen uit die index of een belangrijk deel ervan aan te kopen. Je weet als belegger precies wat er onderliggend in de tracker wordt aangehouden en dat is dus transparant. Dat type van nabootsing wordt fysieke replicatie genoemd.

Daarnaast heb je ook synthetische trackers. Synthetisch gebouwde trackers gaan het onderliggende proberen na te bootsen door onder meer afgeleide producten (denk bv. aan opties, swaps, termijncontracten, …) aan te kopen. Daardoor kunnen dergelijke trackers minder transparant zijn.

We spreken in dit artikel uitsluitend over de meest voorkomende vorm van trackers: passieve trackers. Trackers zijn passief als de beheerder zelf niet actief de feitelijke beleggingen van de tracker kiest: hij koopt enkel de aandelen uit een aandelenindex bijvoorbeeld. Op basis van vaste regels beperkt de beheerder zich tot het kopiëren van die index.

Beleggen in beursindexen of grondstoffen via trackers

Oorspronkelijk volgden trackers enkel aandelenindexen, zoals de Dow Jones of de Euro Stoxx 50. Zulke aandelentrackers zijn nog steeds het populairst, maar vandaag krijgt de gewone belegger via trackers ook toegang tot obligaties, valuta en grondstoffen. Vooral grondstoffen trackers winnen de laatste jaren aan belangstelling. Zulke beleggingen waren vroeger enkel toegankelijk voor professionele beleggers.

Je kan via die grondstoffen trackers beleggen in koper, uranium, steenkool of katoen, maar ook in landbouw- en voedingsstoffen, zoals suiker en koffie, in vee (livestock) en in energiebronnen zoals aardolie en gas en zelfs in CO2-rechten.

Sommige partijen vinden deze evolutie bijzonder nadelig, omdat volgens hen gewone beleggers zo (indirect) mee de prijs van bijvoorbeeld een kopje koffie zouden kunnen bepalen. En voor hen moet er dus zeker aan de ethische aspecten van bijvoorbeeld een belegging in basisgrondstoffen zoals graan worden gedacht: is het wenselijk dat door de aankoop de prijs van het dagelijks brood mogelijks mee zou kunnen worden beïnvloed. Naast de duurzame en ethische vraagstukken zijn er bovendien specifieke risico’s verbonden aan trackers op grondstoffen (zie lager).

Wat zijn de voordelen van trackers?

  • Lage beheerskosten: vooral in vergelijking met klassieke beleggingsfondsen zijn de beheerskosten van trackers laag: meestal 0,4 % of minder (tegenover zo’n 2 % of meer voor klassieke beleggingsfondsen). Dat is logisch: passief een index volgen is minder arbeidsintensief dan actief de goede aandelen uitkiezen. Enkele Amerikaanse aanbieders rekenen op sommige van hun trackers helemaal geen beheerskosten meer aan. 
  • Duidelijke prijs, die op elk ogenblik van de dag kan worden vastgelegd: omdat trackers op de beurs noteren, koop en verkoop je aan de beurskoers van dat moment. Bij klassieke beleggingsfondsen duurt het vaak enkele dagen vooraleer je weet hoeveel je betaalt of krijgt voor een aan- of verkoop.
  • Diversificatiemogelijkheden: een gouden beleggingsregel is dat je niet alle eieren in dezelfde mand legt. Via trackers kan je in één transactie en met kleine bedragen in zowat alles beleggen waarvan de prijs of de koers via een marktmechanisme wordt bepaald. Zo kan je jouw beleggingsportefeuille diversifiëren.

Wat zijn de nadelen van trackers?

  • Risico: je kan (een deel van) je kapitaal verliezen bij een belegging in trackers. Er zijn geen trackers met kapitaalbescherming op de markt.
  • Synthetische trackers kunnen minder transparant zijn. Mogelijk weet je niet goed waarin je exact belegt.
  • Alhoewel trackers op de beurs noteren, is het vinden van een tegenpartij niet altijd gegarandeerd als je wil verkopen. Controleer of een tracker voldoende verhandelbaar is vooraleer je er een koopt.
  • Je denkt te diversifiëren maar je hebt soms een sterke concentratie van enkele grote aandelen in een bepaalde index. Bv. de Nasdaq 100-tracker is een van de grootste trackers ter wereld, maar slechts vijf aandelen (zoals Apple, Amazon en Facebook) van die 100 bepalen ruim 50 % van de waarde van die index. Je belegging in die index is dus (te) sterk afhankelijk van de prestatie van een beperkt aantal aandelen. Kijk goed het gewicht van alle bestanddelen van de index na vooraleer je erin belegt.
  • Trackers in grondstoffen vereisen bijzondere kennis over de betrokken grondstof door de belegger. De grondstofmarkten zijn heel divers, de prijsvorming is verre van intuïtief en bepaalde segmenten van de grondstoffenmarkt kennen een heel grillig prijsverloop. Ze volgen niet altijd dezelfde logica als de klassieke beleggingsmarkten. Het is een complex onderdeel van de financiële markten.
  • De concurrentie tussen de aanbieders van trackers spitst zich vooral toe op zo laag mogelijke beheerskosten. Het gevaar bestaat dat een beleggingsbeslissing enkel op een kostenvergelijk is gebaseerd en niet op de strategie of de andere kenmerken van het product.

De kosten

Voor de meeste trackers betaal je dezelfde kosten als bij de aankoop van een aandeel op de beurs. Deze kosten verschillen van instelling tot instelling. Aarzel niet ze te vergelijken:

  • Het makelaarsloon: om aan- en verkooporders uit te voeren, rekenen banken of beursvennootschappen kosten aan. De meeste trackers noteren op een buitenlandse beurs. Daarvoor ligt het makelaarsloon hoger dan voor een aan-of verkoop op de Brusselse beurs.
  • Het bewaarloon: de bank of beursvennootschap plaatst een aangekochte tracker op je effectenrekening. Soms is het gratis maar meestal wordt daar een bewaarloon voor aangerekend.
  • De wisselkoers: trackers noteren soms in vreemde munten, zoals de US dollar. Dan moet je ook rekening houden met de wisselkoersen.

De belastingen

  • Ook op trackers dient men de beurstaks te betalen: de beurstaks bedraagt 0,12 %, 0,35 % of zelfs 1,32 %. Of uw tracker zijn dividenden uitkeert (distributievariant) of eerder herbelegt (kapitalisatievariant), onder welke vorm deze opgericht is én waar de tracker geregistreerd is, bepaalt welk belastingtarief op uw tracker van toepassing is.  Voor een aankoop van 1.000 euro aandelen voor een tracker die in België geregistreert is bedraagt de beurstaks 1,2 euro.
  • Roerende voorheffing: de meeste aandelentrackers betalen de dividenden die ze van de bedrijven uit de index ontvangen uit. Op dit dividend is 30 % roerende voorheffing verschuldigd. Let op: de meeste trackers zijn buitenlands. Dividenden hebben al een buitenlandse roerende voorheffing ondergaan. De Belgische komt daar dan nog eens bovenop.
  • Op meerwaarde op trackers is geen meerwaardebelasting verschuldigd. Er is een uitzondering: op trackers die voor 10 % of meer uit obligaties en cash bestaan  betaal je 30 % belasting op de meerwaarde op het obligatiegedeelte.