NIEUW - Ronde 5: Nieuw lesmateriaal voor de 2de graad van het secundair

Doelstellingen

In Vlaanderen haalt 12 % van de leerlingen het basisniveau van financiële geletterdheid niet. Deze leerlingen kunnen bijvoorbeeld niet de waarde van een eenvoudig budget herkennen, noch kunnen ze opvallende kenmerken in dagelijkse financiële documenten, zoals een ‘factuur’, interpreteren. Dat bijna 1 op de 8 van de Vlaamse 15-jarige leerlingen onvoldoende financiële vaardigheden bezitten om volwaardig te participeren aan de samenleving als onafhankelijke en verantwoordelijke burgers, is vanuit maatschappelijk oogpunt ontoelaatbaar. Op verschillende momenten nemen mensen belangrijke financiële beslissingen zoals de aankoop van een woning, het aangaan van een lening, sparen voor de toekomst of het verzekeren tegen risico’s. Om deze beslissingen geïnformeerd te kunnen nemen, is een goede financiële educatie noodzakelijk.

Financiële geletterdheid is één van de sleutelcompetenties in de nieuwe eindtermen van het secundair onderwijs. Het project 'Financial Literacy @ School' sluit aan bij deze sleutelcompetentie. Het project heeft als doelstelling om de financiële geletterdheid van de leerlingen van het secundair onderwijs te verhogen en te evalueren welke lesvormen het meest effectief zijn in het verhogen van financiële geletterdheid. Het wil ook expliciet inzetten op de financiële vorming van de leraren, en het betrekken van de ouders bij de leerinhouden.

Partners in het onderzoek

Het project 'Financial Literacy @ School' wordt gefinancierd door het Vlaams Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO). Het wordt gecoördineerd door de KU Leuven en uitgevoerd door onderzoekers van KU Leuven en Universiteit Antwerpen. Het onderzoeksteam werkt voor het project samen met een aantal partners. Leraren en lerarenopleiders zijn nauw betrokken bij het project voor onder andere de ontwikkeling van het lesmateriaal en de testen. De FSMA, één van de valorisatiepartners, staat via haar educatief programma Wikifin mee in voor de communicatie over het project. De communicatie wordt daarnaast verder versterkt door nieuwsbrieven en de organisatie van verschillende studiedagen rond financiële geletterdheid. Andere partners zijn onder andere SAM vzw (Steunpunt Mens en Samenleving), het Ministerie van Onderwijs en Vorming, pedagogische begeleiders van de verschillende Vlaamse onderwijsinrichters en ook de Gezinsbond. De samenwerking tussen deze partners moet er voor zorgen om financiële geletterdheid te integreren in het onderwijs in Vlaanderen.

Aan KU Leuven zijn prof. dr. Kristof De Witte en Prof. dr. Geert Van Campenhout de betrokken promotoren. Beiden zijn verbonden aan de faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen en het facultair onderzoekscentrum ‘Leuven Economics of Education Research’. Aan Universiteit Antwerpen is prof. dr. Wouter Schelfhout de promotor. Hij is verbonden aan de Antwerp School of Education. De promotoren worden bijgestaan door een team van twee doctoraatstudenten aan KU Leuven, en een doctoraatstudent aan Universiteit Antwerpen, en een postdoc onderzoeker aan KU Leuven. 

Wat is financiële geletterdheid?

Financiële geletterdheid wordt begrepen als zowel de kennis van financiële begrippen en producten alsook de vaardigheid om deze kennis aan te wenden om financiële beslissingen te nemen. Zo is het belangrijk dat jongeren voldoende kennis hebben over spaar- en beleggingsproducten, leningen en verzekeringen en de risico’s van deze producten. Financiële educatie moet er ook voor zorgen dat jongeren deze kennis aanwenden bij het nemen van financiële beslissingen waardoor ze beter geïnformeerde keuzes kunnen maken. Een hogere financiële geletterdheid zal zowel het individu als de samenleving sterk ten goede komen. Het is belangrijk om financiële educatie al op jonge leeftijd in het onderwijs aan te bieden om jongeren ervan bewust te maken over hoe met geld om te gaan. Jongeren worden namelijk al op jonge leeftijd met financiële keuzes geconfronteerd, bijvoorbeeld wanneer ze overwegen om een dure smartphone aan te kopen.

Ontwikkeling van lesmateriaal

Het project 'Financial Literacy @ School' sluit niet alleen aan bij de sleutelcompententies van de nieuwe eindtermen maar ook bij de internationale aanbevelingen om financiële educatie te integreren op school. Hiervoor zal wetenschappelijk onderbouwd en getest lesmateriaal ontwikkeld worden voor leerlingen uit het secundair onderwijs. Dit lesmateriaal zal bestaan uit lesmateriaal voor de leerlingen waarbij, door middel van differentiatie, rekening wordt gehouden met verschillen tussen leerlingen binnen de klas (bijvoorbeeld in financiële kennis, vaardigheden, sociale achtergrond, leervoorkeuren en interesses). Differentiatie kan mogelijk gemaakt worden door het aanreiken van gedifferentieerde oefeningen, projectwerk of onderzoeksopdrachten.

Er is ook aandacht voor het betrekken van ouders bij het leerproces. Aan ouders zullen diverse instrumenten worden aangeboden zodat ze kunnen bijdragen aan de financiële geletterdheid van hun kinderen en tegelijkertijd ook werken aan hun eigen competenties van financiële geletterdheid.

Om leraren te ondersteunen, is ook bijkomend lesmateriaal voor hen ontwikkeld. Dit materiaal omvat lesvoorbereidingen, verdere informatie over de lesinhoud om leraren bij te staan bij thema’s waar ze minder vertrouwd mee zijn alsook richtlijnen over de lesmethode. Verder zullen er ook een aantal studiedagen rond financiële geletterdheid georganiseerd worden voor leraren.

Dit (les)materiaal wordt ontwikkeld door leraren, lerarenopleiders en onderzoekers aan de KU Leuven en Universiteit Antwerpen. Het betrekken van verschillende partijen moet er toe leiden dat het lesmateriaal effectief is in het bijbrengen van financiële geletterdheid en dat de concrete cases gericht zijn op de leefwereld van de leerlingen.

Het onderzoek

Om de effectiviteit van het lesmateriaal en lesmethodes te evalueren, wordt een experimentele setting opgezet door onderzoekers van KU Leuven en Universiteit Antwerpen. Diverse lesmethodes worden door de onderzoekers willekeurig aan deelnemende scholen toegewezen. In sommige scholen zal een meer traditionele benadering van lesgeven gevolgd worden, terwijl andere scholen meer aandacht zullen schenken aan differentiatie binnen de klas en/of betrokkenheid van de ouders.

Om de effectiviteit van het lesmateriaal en de lesmethodes te meten en deze naar de volgende rondes bij te sturen, is het belangrijk om te evalueren of het project de financiële geletterdheid van leerlingen effectief verbeterd heeft. De experimentele setting laat de onderzoekers ook toe om te evalueren of differentiatie binnen klassen en betrokkenheid van ouders een effect heeft. Daarom vinden er ook testen plaats in deelnemende scholen om de financiële kennis van leerlingen te toetsen. Deze testen peilen zowel naar kennis alsook het nemen van financiële beslissingen op basis van discrete keuze experimenten waarin leerlingen concrete situaties voorgelegd krijgen. Een eerste test vindt plaats voor de start van het project. Op basis van deze test wordt het niveau van financiële geletterdheid voor aanvang van de lessen gemeten. Leerlingen dienen deze test in de klas af te leggen en dienen hiervoor over een individuele computer met internetverbinding te beschikken. Daarna volgen leerlingen de lessen en volgt een bijkomende test om te toetsen of de financiële geletterdheid van leerlingen effectief verhoogd is en de lessen een impact hebben op keuzegedrag. Zo wordt bijvoorbeeld geëvalueerd of het volgen van deze modules een impact heeft op spaargedrag of omgaan met risico’s.

NIEUW - Ronde 5: Nieuw lesmateriaal voor de 2de graad van het secundair​

  • Eerste trimester schooljaar 2019-2020
  • Voor alle leerlingen uit de tweede graad secundair onderwijs
  • Voor alle leerkrachten uit de tweede graad secundair onderwijs

Ik schrijf me in voor ronde 5 van Financial Literacy @ School (schooljaar 2019-2020).

Het te testen lesmateriaal voor het eerste trimester van schooljaar 2019-2020 gaat over de rol die de overheid heeft op de arbeidsmarkt. Het is ontworpen voor alle leerlingen uit de tweede graad. In lijn met de verwachte leerlijn verkent het lesmateriaal de rol die de overheid heeft op de arbeidsmarkt. Het introduceert bij de leerlingen de werking van de sociale zekerheid; sociaal overleg, vakbondswerking en overheidsingrijpen; de gevolgen van actuele evoluties zoals migratie, vergrijzing, knelpuntberoepen en inkomensongelijkheid op de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.

Het totale lespakket wordt aangeboden op een website via de innovatieve werkvorm van een ‘urban trail’. Tijdens deze urban trail brengen leerlingen een virtueel bezoek aan verschillende overheidsinstellingen in Brussel. Leerlingen doorlopen de lessen op eigen tempo in groepjes van twee. Leerlingen die de opdrachten snel en correct oplossen, zullen verder uitgedaagd worden, terwijl leerlingen die moeilijkheden ondervinden meer uitleg krijgen. Tijdens het doorlopen van het lesmateriaal krijgen leerlingen ook aangepaste feedback over hun correcte en foute antwoorden.

Voor het lesmateriaal is er per twee leerlingen een pc nodig. Het lesmateriaal neemt ongeveer 4 lesuren in beslag. Aangezien we willen evalueren of dit lesmateriaal de financiële geletterdheid van leerlingen effectief verhoogt, vragen we op voorhand en bij afloop aan zowel de leerkracht als de leerlingen om enkele korte vragenlijsten in te vullen.

We onderzoeken ook hoe ouders hun kinderen kunnen helpen om hun financiële geletterdheid te verbeteren. Hiervoor vragen we om twee korte vragenlijsten aan de ouders te bezorgen.

Alle deelnemende leraren die alle lesinstructies nauwgezet opvolgen maken kans om een van de 10 boekenbonnen te winnen ter waarde van 35 euro.

Heb je interesse om binnenkort met het lesmateriaal aan de slag te gaan? Vul dan voor 15 oktober per school het contactformulier (https://nl.surveymonkey.com/r/inschrijving-lesmateriaal) in. Aangezien het om digitaal lesmateriaal gaat, is het belangrijk om de contactgegevens van alle deelnemende leerkrachten op te geven.

Ik schrijf me in voor ronde 5 van Financial Literacy @ School (schooljaar 2019-2020).

Meer informatie over de lessen vind je in volgend filmpje.

https://youtu.be/-kPEfxp3ngg

Leerkrachten die zich inschrijven voor het project en hun persoonsgegevens via het invulformulier registeren, geven deze persoonsgegevens rechtstreeks aan de KU Leuven die deze gegevens verzamelt en verwerkt. Voor meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens door Wikifin (de FSMA), gelieve ons privacybeleid te raadplegen.

 

Heb je interesse om in de toekomst deel te nemen en wil je graag op de hoogte gehouden worden van dit project: registreer je dan snel. 

AFGESLOTEN - Ronde 1: lesmateriaal voor het tweede jaar van de eerste graad

Het project ‘Financial Literacy @ School’ biedt innovatief lesmateriaal aan voor het tweede jaar van de eerste graad. De inschrijvingen hiervoor zijn ondertussen afgesloten.

AFGESLOTEN - Ronde 2: lesmateriaal voor het eerste jaar van de tweede graad 

Ronde 2 van het project ‘Financial Literacy @ School’ biedt innovatief lesmateriaal aan voor het eerste jaar van de tweede graad. De inschrijvingen hiervoor zijn ondertussen afgesloten.

AFGESLOTEN - Ronde 3: lesmateriaal en professionaliseringstraject financiële educatie

Het project ‘Financial Literacy @ School’ biedt innovatief lesmateriaal aan voor leerlingen van het 2de en 3de jaar secundair en een digitaal professionaliseringstraject voor leerkrachten. De inschrijvingen voor ronde 3 van Financial Literacy @ School (schooljaar 2018-2019) zijn afgesloten.

 

AFGESLOTEN - Ronde 4: lesmateriaal over het thema de overheid

  • Tweede of derde trimester schooljaar 2018-2019
  • Voor leerlingen van het 1ste en 2de jaar van de eerste graad secundair onderwijs

De inschrijvingen voor ronde 4 van Financial Literacy @ School (schooljaar 2018-2019) zijn afgesloten.

 

Heb je interesse om in de toekomst deel te nemen of wil je graag op de hoogte gehouden worden van dit project: registreer je dan voor de Wikifin@School Nieuwsbrief.

FAQ

  1. Een goede financiële vorming is noodzakelijk om volwaardig te participeren in de samenleving als onafhankelijke en verantwoordelijke burger. Financieel geletterde personen zijn bijvoorbeeld beter in staat hun dagelijks budget te beheren, hun vermogen en schulden te beheren, etc. Het is belangrijk om jongeren hier in het secundair onderwijs mee vertrouwd te maken. Financiële educatie wordt daarom één van de sleutelcompetenties in de nieuwe eindtermen van het secundair onderwijs. Start daarom nu al met financiële educatie op school. Dit project biedt je de gelegenheid om met ondersteuning financiële vorming te introduceren op je school. Zo krijg je o.a. een specifiek lespakket aangeboden samen met richtlijnen en de nodige informatie.

  2. Jouw school en jouw leerlingen ontvangen innovatief lesmateriaal dat op wetenschappelijke basis ontwikkeld en beoordeeld zal worden. Dit materiaal sluit aan bij de sleutelcompetenties van de nieuwe eindtermen in het secundair onderwijs. Door deel te nemen aan het project, behoor je in Vlaanderen bij de pioniers van financiële educatie in het secundair onderwijs. Het is een troef voor je school die door de lessen financiële educatie tegemoet komt aan de vraag van vele leerlingen en hun ouders.

  3. Het onderzoek wil zo weinig mogelijk ballast voor de deelnemers met zich meebrengen. Leraren en leerlingen vragen we om een korte vragenlijst voor en na het lespakket in te vullen. De vragenlijst voor de leraren duurt 15 minuten. De vragenlijst voor de leerlingen peilt naar de financiële geletterdheid van leerlingen en duurt maximaal 20 minuten. 

  4. Het is belangrijk om leerlingen al vanaf jonge leeftijd vertrouwd te maken met geldzaken om jongeren ervan bewust te maken over hoe met geld om te gaan. Volgens de nieuwe eindtermen zal elke leerling wellicht op het einde van de eerste graad een basisniveau van financiële geletterdheid moeten behalen en zal elke leerling financiële educatie krijgen. Momenteel is er echter weinig duidelijkheid over hoe deze doelstelling concreet te realiseren zijn en er is nog weinig specifiek lesmateriaal ontwikkeld. Met dit project ondersteunen we scholen om deze richtlijnen nu al in de praktijk om te zetten. In latere jaren van het project zal er ook lesmateriaal ontwikkeld worden voor de andere graden in het secundair onderwijs. 

  5. Voor schooljaar 2017-2018 ontwikkelen we innovatief lesmateriaal rond het thema ‘betaalmiddelen’. Een lespakket duurt vier lesuren. De volgende schooljaren wordt ook lesmateriaal voor bijkomende thema’s zoals sparen, beleggen en lenen uitgewerkt. Het is de bedoeling om op termijn een lessenreeks te ontwikkelen die een brede financiële geletterdheid van de leerlingen realiseert zoals aanbevolen door de OESO.

  6. Het lesmateriaal en lesvoorbereidingen voor het thema ‘betaalmiddelen’ is beschikbaar vanaf 1 februari 2018. De lessen nemen vier lesuren in beslag. Scholen kunnen zelf de timing kiezen van het lespakket. Zo kunnen ze bijvoorbeeld kiezen of zij een lespakket van twee uur in één blok van twee opeenvolgende lesuren geven, of gespreid in twee lessen. Scholen die voor twee aparte lessen kiezen, dienen de lessen wel in dezelfde lesweek in te plannen.

    De lessenreeks wordt steeds voorafgegaan en afgesloten met een test om te meten of de financiële kennis effectief verbeterd is. De hele module inclusief testen dient voor de aanvang van de paasexamens te worden doorlopen. 

  7. Vul het formulier in op Wikifin.be. Je geeft daar het aantal klassen dat zal deelnemen en de tijdsperiode waarin je het materiaal kan aanbieden aan de leerlingen op.

  8. Een aantal scholen worden willekeurig toegewezen aan de controlegroep. In deze scholen nemen leerlingen en leerkrachten in de periode tussen de krokusvakantie en de paasvakantie enkel deel aan de testen rond financiële geletterdheid. De scholen in de controlegroep krijgen na de paasvakantie toegang tot het lesmateriaal. Deze scholen kunnen dan de lessen in het derde trimester inplannen. 

  9. Het project richt zich op alle leraren uit het secundair onderwijs die financiële vorming willen geven in het tweede jaar van de eerste graad. Het project richt zich niet enkel op leraren die economie of wiskunde doceren. Noch een vooropleiding economie of wiskunde is vereist. Het lesmateriaal bevat voldoende informatie om leraren te informeren over de inhoud van de lesmodules, en zal op termijn ook een professionaliseringsmodule voor leraren bevatten. 

  10. Alle klassen uit het tweede jaar van de eerste graad kunnen deelnemen aan het project. De lesmethodes verschillen tussen scholen maar niet tussen klassen binnen dezelfde school. Leraren kunnen het lesmateriaal dus op dezelfde wijze in verschillende klassen gebruiken. 

  11. Het lesmateriaal gaat dieper en breder in op de thema’s zoals ze aan bod komen in het vak SEI. De doestellingen die met dit lesmateriaal gerealiseerd worden, betreffen kennis, vaardigheden en attitudes die worden aanbevolen door de OESO. Het volledige rapport staat op volgende site: http://www.oecd.org/daf/fin/financial-education/Core-Competencies-Framework-Youth.pdf

    In vakken zoals Initiatie in de bedrijfseconomie en Initiatie in administratie, retail en logistiek (die voorbereiden op een richting Handel en die voorbereiden op studierichtingen Kantoor en verkoop), komen meerdere doelstellingen terug in het lesmateriaal. Het wordt dus mogelijk om, ondersteund vanuit een externe uitwerking, een andere innovatieve aanpak uit te proberen binnen je lessen. Belangrijk is dat je hiermee ook al eens een eerste keer proeft van vernieuwingen in het curriculum, waardoor jij er al meer klaar voor zal zijn.