Gevolgen voor de belastingen, je sociale zekerheid en je erfenis

Toen je besloot uit elkaar te gaan, stond je wellicht niet bij stil bij de gevolgen voor de belastingen en de sociale zekerheid. Het jaar na je scheiding moet je misschien nog samen een belastingaangifte invullen. Wie moet in dat geval de belastingen betalen en wie ontvangt de terugbetalingen?

Voor welke partner de kinderen fiscaal ten laste zijn, is een interessante vraag. En dat is niet alles. Ook andere fiscale elementen kunnen na je scheiding veranderen.

Wist je dat ook je wettelijk pensioen door een scheiding kan worden beïnvloed? Dat jij en jouw partner uit elkaar gaan, kan trouwens ook gevolgen hebben voor je werkloosheids- of invaliditeitsuitkering. Heb je na jouw scheiding nog recht op kinderbijslag? De gevolgen in verband met je sociale zekerheid kunnen zwaar op je budget doorwegen. Laat je grondig informeren, ook al heb je in het kader van een scheiding al veel aan je hoofd!

Scheidingsprocedures kunnen lang aanslepen. Wat gebeurt er als je vóór het einde van de procedure sterft? Kan je partner in dat geval in je huis komen wonen?

  1. Dat hangt af van je situatie:

    • je bent feitelijk gescheiden: gehuwden of wettelijk samenwonenden moeten de inkomsten van het jaar waarin ze feitelijk scheiden, samen aangeven. Ging u in 2018 uit elkaar, dan moet je in juni 2019 een gezamenlijke aangifte invullen voor de inkomsten van 2018. Toch aanvaardt de belastingadministratie dat je elk een belastingbrief invult. Ze verzamelt zelf de informatie uit beide aangiftes en zal jou en jouw partner belasten op basis van die gegroepeerde gegevens. Voor de inkomsten van de jaren daarna vul je elk een eigen aangifte in;
    • je bent gescheidenvoor de inkomsten van het jaar waarin jouw scheiding in het register van de Burgerlijke Stand werd ingeschreven, word je als alleenstaanden beschouwd. Je vult dus jouw eigen belastingaangifte in. Werd je scheiding in mei 2018 ingeschreven, dan vul je in juni 2019 een belastingaangifte voor een alleenstaande in voor je inkomsten 2018;
    • er komt een einde aan de wettelijke samenwoning: op fiscaal vlak worden wettelijk samenwonenden op dezelfde manier behandeld als gehuwden. Wat gebeurt er als je als wettelijk samenwonenden definitief uit elkaar gaat? Heel eenvoudig: voor het jaar waarin je aan de ambtenaar van de burgerlijke stand van jouw gemeente op papier hebt verklaard dat je niet meer samenwoont, word je al als alleenstaanden beschouwd. Je vult dus geen gemeenschappelijke aangifte meer in, maar ieder een eigen aangifte. Stel dat je in maart 2018 hebt verklaard dat je niet meer samenwoont:
      • in juni 2018, toen je al niet meer wettelijk samenwoonde, vulde je een gezamenlijke belastingaangifte in voor de inkomsten 2017.
      • in juni 2019 vul je een belastingaangifte voor alleenstaanden in voor de inkomsten 2018. In 2018 kwam er immers een einde aan de wettelijke samenwoning.
  2. Je ging drie jaar geleden uit elkaar (als gehuwden óf als wettelijk of feitelijk samenwonenden). Je ex-partner betaalt geen onderhoudsgeld en ziet de kinderen niet meer. Toch heb je liever geen contact meer, want elke vraag die je stelt, leidt telkens tot vervelende discussies en procedures voor de rechtbank.

    Onlangs kocht je een huis. Je vindt er niet alleen de rust die je zocht, maar beschouwt het ook een mooie investering voor jouw kinderen.

    Is er een kans dat jouw ex-partner na jouw dood in dat huis mag komen wonen?

    In principe niet, aangezien jouw ex-partner geen wettelijke erfgenaam van jou is.

    Maar als je samen kinderen had en jouw kinderen jouw bezittingen erven na jouw dood, is het hun vader die hun bezittingen beheert tot ze meerderjarig zijn. Hij kan dan ook in jouw huis komen wonen tot jouw kinderen meerderjarig zijn.

    Je kan dat risico echter voorkomen.

    Meer informatie lees je op deze website.

    Vraag informatie aan jouw advocaat of notaris.

  3. Dat hangt af van je situatie:

    • Je bent feitelijk gescheiden. Je bent in de loop van het jaar feitelijk gescheiden, maar nog niet definitief gescheiden. Als er voor dat jaar nog belastingen moeten worden betaald, dan kan de fiscus zowel bij jou als bij jouw partner komen aankloppen. Heb je recht op een terugbetaling van belastingen, dan maakt de fiscus geen verdeling van het terugbetaalde bedrag tussen jou en jouw partner.
      Voor de jaren daarna, vul je ieder een eigen aangifte in. De administratie zal je allebei op basis daarvan belasten als alleenstaanden. Je moet niet meer opdraaien voor de belastingen van de ander.
      Dezelfde regels gelden voor de partners die wettelijk samenwoonden en feitelijk uit elkaar gingen, maar die niet hebben gemeld aan de ambtenaar van de burgerlijke stand dat ze niet meer wettelijk samenwonen.

    Meer informatie vind je hier.

    • Er komt een einde aan de wettelijke samenwoning. Al in het jaar waarin er een einde kwam aan de wettelijke samenwoning, word je als alleenstaanden beschouwd. Vanaf dat moment ontvang je dus een aparte belastingbrief op jouw naam. Ofwel zal je dus moeten betalen, ofwel krijg je terugbetaald wat de administratie je te veel aanrekende.

      Stel dat er in maart 2018 een eind kwam aan de wettelijke samenwoning:
      • in juni 2018, toen je al niet meer wettelijk samenwoonde, vulde je een gezamenlijke belastingaangifte in voor de inkomsten 2017. De fiscus zal de te betalen belasting niet verdelen tussen jou en jouw partner: hij kan aan een van de partners vragen om alles te betalen. Een eventuele terugbetaling is voor jullie twee; de fiscus zal de terugbetaling niet verdelen tussen de twee partners.
      • in juni 2019 vul je een belastingaangifte voor alleenstaanden in voor de inkomsten 2018. Je zal de belastingen moeten betalen, of een eventuele terugbetaling krijgen.

    Meer informatie lees je hier en op deze website.

    • Je bent gescheiden. Voor de inkomsten van het jaar waarin jouw scheiding in het register van de Burgerlijke Stand werd ingeschreven, word je als alleenstaande beschouwd. Je zal dus de belastingen moeten betalen, of de eventuele terugbetalingen krijgen. Je moet zeker niet meer opdraaien voor de belastingen die jouw voormalige partner voor dat jaar moet betalen.

    Meer informatie lees je hier.

  4. Wat telt, is je gezinssituatie op 1 januari van het aanslagjaar, met andere woorden: 1 januari van het jaar waarin je een belastingaangifte invult voor de inkomsten van het jaar voordien.

    Als je je belastingaangifte in 2019 invult (voor de inkomsten 2018), moeten jouw kinderen ten laste deel uitmaken van uw gezin op 1 januari 2018.

    Is er co-ouderschap? Dan kan het belastingvoordeel voor de kinderen ten laste gedeeld worden tussen de twee ouders.

    Meer uitleg vind je op deze website.

    Voor het jaar waarin je feitelijk gescheiden bent, word je samen belast: je kinderen zijn dan ten laste van beide ouders.

  5. Als je trouwt of wettelijk gaat samenwonen, verandert er een en ander op belastingsvlak. Dat is onder meer het geval voor de fiscaliteit in verband met een hypothecaire lening. Wie van beide partners neemt de lening over en krijgt de belastingsvoordelen voor de lening en de schuldsaldoverzekering?

    Er zijn nog twee andere veranderingen mogelijk: verlies van het huwelijksquotiënt en verhoging van de belastingvrije som.

    In veel gevallen zal de bedrijfsvoorheffing moeten worden aangepast en verandert dus ook je maandelijks nettoloon.

    Verlies van het huwelijksquotiënt

    Wettelijk samenwonenden en gehuwden vullen samen één belastingaangifte in. Heeft een van de partners een uitzonderlijk laag of geen inkomen, dan betaalt de andere partner minder belastingen door toepassing van wat het 'huwelijksquotiënt' wordt genoemd. Op deze website lees je meer informatie voor gehuwden en wettelijk samenwonenden.

    Ben je niet langer getrouwd of samenwonend, dan verlies je dus dat voordeel.

    Verhoging van de belastingvrije som

    Zeer lage inkomens worden niet belast: iedereen heeft een belastingvrije som. Die som hangt af je gezinssituatie en dus van het feit of je kinderen ten laste hebt. Elk kind ten laste doet de belastingvrije som stijgen. Meer informatie lees je op deze website.

    Indien na een scheiding de kinderen bij jou ten laste komen, kan je belastingvrije som stijgen, zodat de basis waarop je wordt belast (de inkomsten waarop belastingen worden berekend) daalt en je dus minder belastingen moet betalen.

    Aanpassing van de bedrijfsvoorheffing

    Breng je werkgever ervan op de hoogte dat je gescheiden bent of niet meer wettelijk samenwoont: hij zal ermee rekening houden bij de berekening van je bedrijfsvoorheffing. Je zal merken dat daardoor jouw nettoloon verandert.

  6. Dat hangt van je situatie: 

    Meer informatie lees je op deze website.

    Een scheiding heeft dan ook gevolgen: als je niet langer getrouwd bent, word je pensioen voortaan altijd berekend aan het tarief voor alleenstaanden.

    Je scheiding heeft nóg een gevolg: je kan een pensioen ontvangen (soms bovenop je eigen pensioen) voor de jaren waarin je voormalige partner werkte. Die mogelijkheid bestaat niet als je ex-partner ambtenaar was.

    Meer informatie lees je op deze website.

    Op deze website lees je meer informatie over de leeftijd die je moet bereiken om dat pensioen te kunnen ontvangen indien:

     

    • Je bent feitelijke gescheiden in het kader van een huwelijk. Je blijft getrouwd. Onder bepaalde voorwaarden kan je genieten van een pensioen omwille van de beroepsactiviteit van je echtgeno(o)t(e). Van het bedrag dat je kan ontvangen, wordt je eigen pensioen afgetrokken. Die mogelijkheid bestaat niet als je ex-partner ambtenaar was.

    Op deze website lees je meer informatie over de leeftijd die je moet bereiken om dat pensioen te kunnen ontvangen indien:

     

    • Er komt een einde aan de wettelijke of feitelijke samenwoning. Wanneer je wettelijk of feitelijk samenwoont, heeft dat geen gevolgen voor je pensioen. Als er een einde aan die situatie komt, verandert er dus niets voor je pensioen. Dat wordt hoe dan ook berekend aan het tarief voor alleenstaanden.
  7. Is er een verband met het ouderlijk gezag?

    Wie ouderlijk gezag over een kind heeft, kan de belangrijke beslissingen voordat kind nemen. Het gaat dan om: de schoolkeuze, beslissingen over reisplannen,… Meer informatie over het ouderlijk gezag lees je op deze website.

    Meestal oefenen beide partners samen het ouderlijk gezag uit. We spreken in dat geval van co-ouderschap. Belangrijke beslissingen moeten dan door beide ouders samen worden genomen, ook al wonen die niet samen.

    Gaan de ouders uit elkaar (scheiding, feitelijke scheiding of einde van de wettelijke samenwoning), dan blijft het ouderlijk gezag een zaak van beide ouders. In dat geval verandert er ook niets aan de uitbetaling van de kinderbijslag: het kinderbijslagfonds blijft diegene betalen die vroeger werd betaald, meestal de moeder.

    Toch is het mogelijk dat het ouderlijk gezag uitsluitend aan een van beide ouders wordt toegewezen. Bijvoorbeeld:

    • in de voorafgaande overeenkomst in het kader van een scheiding met onderlinge toestemming, als die overeenkomst definitief door de rechtbank aanvaard is.
    • in een definitieve uitspraak van de rechter bij een scheiding op grond van onherstelbare ontwrichting.

    In dat geval en indien het kind bij die ouder woont, kan de kinderbijslag aan die ouder worden uitbetaald.

    En voor een eenoudergezin?

    Nadat je uit elkaar ging of scheidde, word je mogelijks een alleenstaande ouder. Samen met je kinderen vorm je dan een eenoudergezin.

    Misschien heb je in dat geval recht op verhoogde kinderbijslag, op voorwaarde dat je inkomen niet hoger ligt dan een bepaald plafond.

    Meer informatie lees je op deze website.

  8. De hoogte van werkloosheidsuitkeringen hangt af van je gezinssituatie. In de eerste drie maanden van werkloosheid, ontvangen werklozen een uitkering van 65% van hun laatste loon (evenwel met een plafond). De negen maanden daarna daalt die uitkering tot 60%. Vanaf het tweede jaar hangt je werkloosheidsuitkering af van je gezinssituatie. Er zijn drie situaties mogelijk:

    • als gezinshoofd: wie samenwoont met één of meerdere gezinsleden zonder inkomen;
    • als alleenstaande: wie werkelijk alleen woont;
    • als samenwonende: wie samenwoont met iemand die zelf een inkomen heeft.

    Meer informatie over die verschillende statuten vind je op de website van de RVA, in deze brochure en op de website van de Sociale Zekerheid.

    De verschillende statuten stemmen overeen met heel uiteenlopende, specifieke situaties.

    Vanaf de 13de maand van werkloosheid ontvang je als gezinshoofd een uitkering van 60% van je laatste loon. Alleenstaanden ontvangen 55% van hun laatste loon en samenwonenden hebben recht op 40% van hun laatste loon.

    Geleidelijk aan kunnen de werkloosheidsuitkeringen verder dalen, tot ze een minimum bereiken.

    Meer informatie vind je op deze website.

    Door uit elkaar te gaan, kan je statuut dus veranderen. Bijvoorbeeld:

    • van gezinshoofd naar alleenstaande;
    • van samenwonende naar alleenstaande;
    • van samenwonende naar gezinshoofd.

    Dat heeft gevolgen voor het bedrag van je werkloosheidsuitkering.

  9. Indien je werknemer bent

    Je gezinssituatie beïnvloedt het bedrag van je uitkering. Tijdens het eerste jaar van arbeidsongeschiktheid, krijg je 60% van je laatste loon. Na het eerste jaar heb je recht op een invaliditeitsuitkering. De hoogte ervan hangt af van je gezinssituatie:

    • 65 % van je laatste loon indien je samenwoont met een persoon die je ten laste is (gerechtigde met gezinslasten)
    • 55 % van je laatste loon indien je alleenstaande bent, zonder gezinslast
    • 40 % van je laatste loon indien je samenwoont, en niemand ten laste hebt

    Nadat je uit elkaar ging, kan je statuut dus veranderen. Bijvoorbeeld:

    • van gerechtigde met gezinslasten naar alleenstaande
    • van samenwonende naar alleenstaande

    Dat heeft gevolgen voor het bedrag van je invaliditeitsuitkering.

    Op deze website lees je meer uitleg en vind je meer informatie over de vergoedingen voor arbeidsongeschiktheid en invaliditeitsuitkeringen voor werknemers.

    Indien je zelfstandige bent

    De vergoedingen voor arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen worden ook bepaald rekening houdend met je gezinssituatie. Je zal een ander bedrag ontvangen indien je:

    • gerechtigde met gezinslasten bent;
    • alleenstaande bent;
    • samenwonende bent.

    Nadat je uit elkaar ging, kan je statuut dus veranderen. Bijvoorbeeld:

    • van gerechtigde met gezinslasten naar alleenstaande
    • van samenwonende naar alleenstaande
    • van samenwonende naar gerechtigde met gezinslasten

    Dat heeft gevolgen voor het bedrag van je invaliditeitsuitkering.

    Op deze website lees je meer informatie over vergoedingen voor arbeidsongeschiktheid en invaliditeitsuitkeringen voor zelfstandigen. Ook je ziekenfonds kan je vertellen welk bedrag je zal ontvangen.

  10. Alles hangt af van je situatie:

    • Je woont wettelijk samen. Aan de wettelijke samenwoning komt een einde als je op de gemeente hiervan aangifte doet. Na die aangifte kunnen de vroeger samenwonenden geen deel meer opeisen van de erfenis van de ander. Zolang je geen aangifte deed, ben je wettelijk samenwonend. Indien je dan sterft, is je partner je erfgenaam. Hij erft het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel. Hij kan in het huis blijven wonen of het verhuren en huurgeld ontvangen. En dat zelfs als hij niet de eigenaar van het huis is. Je kan dat recht voor je partner zelfs uitbreiden in een testament. Maar je kan dat recht in een testament ook beperken of zelfs ongedaan maken.

    Meer informatie lees je op deze website.

    • Je woont feitelijk samen. Of je nog samen bent of gescheiden, heeft geen gevolgen voor je erfenis: je partner is in geen geval je erfgenaam. Tenzij je een testament ten voordele van je partner maakte óf bepaalde afspraken ondertekende. Je kan je testament trouwens op ieder moment wijzigen.
       
    • Je bent gehuwd. Je echtgeno(o)t(e) is een van je wettige erfgenamen. Hij erft minimaal het vruchtgebruik van heel je erfenis.

    Meer informatie lees je op deze website.

    De procedure om uit elkaar te gaan of te scheiden kan lang aanslepen. En misschien wil je niet dat je partner het vruchtgebruik van je goederen erft als je tijdens die procedure sterft. Je kan hier wel iets aan doen.

    Indien je scheidt met onderlinge toestemming moet je in de voorafgaande overeenkomst duidelijk aangeven wat je allebei wil. Je kan jouw partner elk recht op jouw erfenis afnemen, of hem zijn wettelijke rechten gunnen.

    Meer informatie lees je op deze website.

    Indien je scheidt op grond van onherstelbare ontwrichting of indien je feitelijk gescheiden bent, behoudt je partner zijn rechten op je erfenis zolang de procedure niet werd afgerond. Tenzij je een testament opstelde waarin het tegendeel staat.

    Meer informatie lees je op de deze website.