Nieuwe erfenisregels: wat moet je weten?

Op 1 september veranderde het erfrecht grondig. De belangrijkste veranderingen in een notendop.

Nieuwe erfenisregels: wat moet je weten?

Je hebt vrijere keuze over wie je erfenis krijgt

Met de nieuwe wet kan je via een testament namelijk een groter stuk vrij aan iemand toekennen. Als algemene regel geldt sinds 1 september 2018 dat iedereen vrij over de helft van zijn vermogen mag beschikken, ongeacht het aantal kinderen.

Kinderen hebben bij een overlijden recht op een bepaald gedeelte, de “reserve”, van een erfenis. Dit is een gedeelte waar een erflater niet vrij over kan beschikken. Met de nieuwe wet wordt deze “reserve” in veel gevallen - voor ieder kind - kleiner dan voorheen.

  • Voor wie één kind heeft, verandert er niets.
  • Wie twee kinderen heeft, kan vanaf nu de helft van z’n vermogen vrij verdelen. Tot 1/9/2018 kon je slechts 1/3de van je vermogen vrij verdelen via een testament.
  • Iemand met drie kinderen, kan sinds september 1/2de van z’n vermogen vrij verdelen. Vroeger was dat slechts een kwart.

Dus, sinds 1 september kunnen velen hun erfenis vrijer verdelen in vergelijking met vroeger.

EEN VOORBEELD

Een vrouw heeft een zoon en een dochter en bezit 72.000 euro. Ze schrijft in haar testament dat ze het beschikbare deel van haar erfenis aan haar dochter nalaat. De rest, het reservataire gedeelte van haar erfenis, wordt verdeeld zoals de wet het voorschrijft.
Was de vrouw overleden in juli 2018, dan had haar zoon 24.000 euro geërfd en haar dochter 48.000 euro. Overlijdt deze vrouw in oktober 2018, dan zal haar zoon 18.000 euro erven. Haar dochter erft 54.000 euro. 

Je ouders onterven

Kom je te overlijden, je hebt geen kinderen en je ouders zijn na je overlijden nog in leven? Dan hadden zij voor 1/09/2018 recht op een ‘reservatair’ deel. De nieuwe erfenisregels maken het mogelijk om via een testament of een schenking die ouderlijke reserve expliciet of impliciet op te heffen. Ouders zijn dan niet langer beschermde erfgenamen en zo kan je bv. via een testament je partner tot erfgenaam maken en kan je hem of haar bevoordelen. Let wel: zijn je ouders behoeftig? Dan kunnen ze wel aanspraak maken op financiële hulp.

Een schenking gedaan? Niet meer in natura maar in waarde inbrengen

Als een nalatenschap wordt verdeeld, moeten bepaalde goederen die aan de erfgenamen al geschonken werden tijdens het leven van de overledene, in de nalatenschap “ingebracht” worden. Dit betekent dat die schenkingen als het ware terug bij de totale erfenis komen. Zo ontstaat er geen ongelijkheid tussen de erfgenamen als een nalatenschap wordt verdeeld.

Tot 1 september moesten geschonken onroerende goederen (zoals bv. een huis) “in natura" in de nalatenschap worden ingebracht. Dat kon voor problemen zorgen. Stel je voor dat je een woning had gekregen tien jaar geleden, en die nu opnieuw moest toevoegen aan de nalatenschap? Maar wat als je ze sindsdien had verkocht? Sinds de aangepaste regels, moeten geschonken onroerende goederen enkel nog in waarde ingebracht worden.

EEN VOORBEELD

Een ouder schonk een woning aan zijn oudste zoon. Die oudste zoon woont al sinds jaren samen met zijn vrouw en kinderen in dat huis. Bij het overlijden van de ouder blijkt dat de schenking de reserve van de broers en zussen heeft aangetast. Heel concreet: die oudste zoon, die al een tijdje in de woning woont samen met z’n gezin, moet die woning nu ‘teruggeven’. Want zijn broers en zussen hebben volgens de wet te weinig gekregen. Door het aangepaste erfrecht moet die zoon die woning niet meer ‘teruggeven’. Hij moet uiteraard wel zijn broers en zussen vergoeden voor wat zij te weinig gekregen hebben, maar dat kan sinds 1 september 2018 in waarde. Hij kan ze dus wat ze te weinig gekregen hebben, terugbetalen of een mindere ontvangst krijgen van zijn erfdeel.

Hoeveel is een schenking waard?

Bovendien zorgt het nieuwe erfrecht ervoor dat de waarde van alle schenkingen vastgeklikt wordt op het moment van de schenking. Tot 1/09/2018 gold voor de bepaling van de waarde van roerende goederen (bv. geld) de dag van de schenking en voor onroerende goederen (bv. een woning) de dag van het overlijden.

EEN VOORBEELD

Stel je voor welke ruzie kan ontstaan als de broer bv. een geldsom krijgt en de zus bv. een woning met dezelfde waarde als die geldsom krijgt. Tien jaar later overlijdt de ouder die dat geld en die woning geschonken heeft. De waarde van die woning is tijdens die tien jaar sterk gestegen. Zelfs als beide schenkingen op de dag van de schenking dezelfde waarde hadden, is dat niet meer noodzakelijk het geval op de dag van het overlijden. En dat kan wrevel veroorzaken. De nieuwe regels voorkomen dit.

Op de nieuwe regel bestaat een uitzondering: als er geschonken wordt met vruchtgebruik. Dan blijft de dag van het overlijden van de schenker het moment dat de waarde van de schenking wordt bepaald.

Een erfovereenkomst voor de toekomst opstellen mag

Tot 1 september was het verboden om afspraken te maken over een toekomstige nalatenschap. Door de hervorming wordt het voortaan mogelijk om een erfovereenkomst af te sluiten onder bepaalde voorwaarden. Over wat kan en niet kan, bij het opstellen van een erfovereenkomst, lees je alles op Notaris.be.

De notaris kan je helpen

De nieuwe wetgeving kan een impact hebben op wie al een schenking heeft gedaan van binnen- of buitenlandse goederen of een testament heeft opgesteld. Om er zeker van te zijn dat alles nog is zoals je het voorzien hebt, contacteer je best je notaris. Ook wanneer je van plan bent om aan successieplanning te doen kan het nuttig zijn om een notaris te raadplegen.

Je vindt snel en gemakkelijk een notaris in je buurt via het Adresboek op https://www.notaris.be.