Aanvullend pensioen

Het wettelijk pensioen biedt een basisinkomen, maar dat bedrag is vaak te weinig om aan al je behoeften te voldoen eens je met pensioen bent. De overheid heeft de voorbije jaren het pensioenbedrag naar omhoog getrokken en het minimumpensioen gelijk gesteld voor werknemers en zelfstandigen. Maar dan nog is een bijkomende som dan ook meer dan welkom.

Voor werknemers voorziet de werkgever dikwijls in een aanvullend pensioen. Dit wordt de Tweede Pijler genoemd.
 
Zelfstandigen hebben de mogelijkheid om voor zichzelf een aanvullend pensioen op te bouwen. Dat kan onder meer met het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen of VAPZ. Zij worden daar sterk toe aangemoedigd met fiscale stimulansen: de premies die zij daarvoor storten mogen zij aftrekken van hun belastbaar inkomen.

Ook voor zelfstandige bedrijfsleiders kan de vennootschap een aanvullend pensioen opbouwen.

Sinds 1 juli 2018 biedt een nieuwe vorm van aanvullend pensioen ook de zelfstandigen die hun professionele activiteit niet in een vennootschap uitoefenen, de mogelijkheid om bijkomend te sparen: het aanvullend pensioen voor de zelfstandigen actief als natuurlijk persoon (APZNP). Vaak wordt ook de term 'Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen' (POZ) gebruikt.

De Wikifin-tips

  • Het wettelijk pensioen voor zelfstandigen is beperkt, ondanks recente maateregelen van de overheid om het bedrag te verhogen. De Staat hanteert diverse formules om de opbouw van een aanvullend pensioen aan te moedigen. Aan jou om initiatief te nemen!
  • Je zal je aanvullend pensioen ontvangen op het ogenblik van je pensionering (vervroegd of niet), ook al vermeldt het pensioenplan een andere pensioenleeftijd.
  1. Jouw werkgever kan je een aanvullend pensioen aanbieden. Vaak gaat het om een element dat doorweegt in het pakket van voordelen dat bij de aanwerving van een nieuwe medewerker op tafel komt. In het kader van jouw aanvullend pensioen zal jouw werkgever bijdragen storten aan een pensioeninstelling. Het kan gaan om een pensioenfonds of een verzekeringsmaatschappij. In dat laatste geval is er sprake van een groepsverzekering.

    Het is ook mogelijk dat een bedrijfssector een aanvullend pensioen organiseert voor alle werknemers die in die sector werken. Zo bestaan er bijvoorbeeld sectorplannen in de bouwsector, de voedingsnijverheid, de scheikundige nijverheid, de non-profitsector, enz.

    Dankzij het aanvullend pensioen ontvang je wanneer je met pensioen gaat een extra bedrag of een bijkomende rente.

    Maar niet alle werkgevers bieden een aanvullend pensioen aan…Tot nu toe kon je enkel een aanvullend pensioen opbouwen als er een pensioenplan aanwezig is in de onderneming of in de bedrijfssector waar je werkt. Een werkgever is immers niet verplicht hierin te voorzien. Daarom werd het vrij aanvullend pensioen voor werknemers (VAPW) in het leven geroepen.

    Als je geen of een heel laag aanvullend pensioen opbouwt bij jouw werkgever of sector, kan je vanaf 2019 zelf beslissen om een vrij aanvullend pensioen op te bouwen.

    Hoeveel bedraagt jouw aanvullend pensioen? Hoe ontvang je een aanvullend pensioen? Welke belastingen moeten er betaald worden? Wat als je ontslag neemt of ontslagen wordt?

    Op deze en vele andere vragen vind je een antwoord in onze rubriek aanvullend pensioen voor werknemers.

  2. Als zelfstandige heb je er alle belang bij om te sparen voor een tweede pijlerpensioen, gezien jouw wettelijk pensioen lager is dan dat van werknemers. Om dit verschil weg te werken, werden verschillende vormen van aanvullend pensioen voor zelfstandigen uitgewerkt. Elke vorm van aanvullende pensioenopbouw heeft zijn eigen regels, biedt een specifieke mate van bescherming en is onderworpen aan een eigen fiscaliteit. Indien je aan de voorwaarden voldoet, mag je de verschillende vormen van aanvullend pensioen cumuleren. Deze vormen worden hieronder samengevat.

    Op individuele basis kan je als zelfstandige al geruime tijd een aanvullend pensioen opbouwen via het Vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen (VAPZ). Deze vorm van fiscaal gestimuleerd sparen is echter beperkt door een aantal plafonds (zie hierna).

    Als je een zelfstandige bedrijfsleider (bv. zaakvoerder, bestuurder…) bent, kan je meer aanvullend pensioen opbouwen via de onderneming waar je als zelfstandige werkzaam bent.

    Sinds 1 juli 2018 biedt een nieuwe vorm van aanvullend pensioen ook de zelfstandigen die hun professionele activiteit niet in een vennootschap uitoefenen, de mogelijkheid om bijkomend te sparen: het aanvullend pensioen voor de zelfstandigen actief als natuurlijk persoon (APZNP). Vaak wordt ook de term 'Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen' (POZ) gebruikt.

    Een overzicht:

    Het doel van het aanvullend pensioen is het gelijktrekken van de inkomens na pensionering

    WAP: Wet betreffende de aanvullende pensioenen

    VAPW: Vrij aanvullend pensioen voor werknemers

    IPT: Individuele pensioentoezegging (groepsverzekering voor bedrijfsleiders)

    POZ: pensioenovereenkomst voor zelfstandigen

    VAPZ: vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen

    1. Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ)

    Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) is bedoeld voor alle zelfstandigen (ongeacht of ze via een vennootschap werken), meewerkende echtgenoten en helpers.

    Je kan een VAPZ-overeenkomst sluiten bij een pensioeninstelling: dit kan een verzekeringsonderneming of pensioenfonds zijn. Let op: je kan je aanvullend pensioen dus niet opbouwen via een bank.

    Indien gewenst, kan je aan het VAPZ een overlijdensdekking koppelen om je naasten te beschermen.

    Je bepaalt zelf de bijdragen die je wil betalen. De bijdragen mogen echter niet hoger zijn dan 8,17 % van je netto belastbaar inkomen van 3 jaar terug, met een maximumplafond van 3.187,04 euro voor het jaar 2018.

    Er bestaan ook VAPZ-overeenkomsten voor zelfstandigen met een solidariteitsluik. Zo’n solidariteitsluik voorziet in een bijkomende tegemoetkoming bij (tijdelijke of blijvende) arbeidsongeschiktheid of invaliditeit door ziekte of ongeval, en zelfs overlijden. Wie ervoor kiest om zo’n sociaal luik aan zijn aanvullend pensioen te koppelen, mag in 2018 maximaal 3.666,85 euro in zijn VAPZ storten, of maximaal 9,40 % van het netto belastbaar bedrijfsinkomen. Minstens 10 % van deze bijdrage moet worden toegewezen aan het solidariteitsluik.

    Dankzij een wettelijke bescherming heb je bij pensionering recht hebt op het deel van de door jou gestorte bijdragen dat niet gebruikt werd voor de financiering van de dekking overlijden (of eventueel voor de financiering van het solidariteitsluik). Je kan de door jou gestorte bijdragen niet verliezen, zelfs als de beleggingen slecht zouden evolueren en de pensioeninstelling op jouw bijdragen verlies zou boeken.

    Je kan de stand van jouw pensioenrechten nagaan op de website www.MyPension.be. Voor elk jaar dat je bijdragen stort, ontvang je ook een pensioenfiche van de pensioeninstelling.

    Het aanvullend pensioen kan pas worden uitbetaald als je met wettelijk pensioen gaat.

    Op deze regel bestaan volgende uitzonderingen:

    • als je voldoet aan de voorwaarden om met (vervroegd) wettelijk pensioen te gaan, maar je besluit om toch nog te blijven werken en het wettelijk pensioen nog niet op te nemen, dan kan je toch al het aanvullend pensioen laten uitbetalen als de pensioenovereenkomst dit toelaat;
    • voor personen die de pensioenleeftijd al dicht genaderd zijn:
      • als je in 2016 58 jaar of ouder werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 60ste als de pensioenovereenkomst dit toelaat;
      • als je in 2016 57 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 61ste als de pensioenovereenkomst dit toelaat;
      • als je in 2016 56 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 62ste als de pensioenovereenkomst dit toelaat;
      • als je in 2016 55 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 63ste als de pensioenovereenkomst dit toelaat;
    • zelfstandigen die in 2016 minstens 55 jaar oud werden en die met economische moeilijkheden geconfronteerd worden, mogen (onder bepaalde strikte voorwaarden) hun aanvullend pensioen opnemen vanaf 60 jaar.

    2. Het aanvullend pensioen voor zelfstandige bedrijfsleiders

    Indien je als zelfstandige in een vennootschap werkt, bv. als zaakvoerder in een BVBA of als bestuurder in een grote onderneming, dan kan je op twee manieren een aanvullend pensioen opbouwen:

    • als zelfstandige kan je een VAPZ-overeenkomst sluiten;
    • de vennootschap kan voor je aansluiten bij een groepsverzekering voor bedrijfsleiders of voor jou een individuele pensioentoezegging (IPT) onderschrijven bij een pensioeninstelling. Hieraan kan ook een dekking bij overlijden of invaliditeit gekoppeld worden.
      • Wat is het verschil tussen een groepsverzekering en een IPT?

    Voor een groepsverzekering moet men een doelgroep vastleggen en dan verplicht dezelfde dekking garanderen aan iedereen die tot die doelgroep behoort (vb. alle bestuurders, alle bedrijfsleiders, ...). In het geval van een individuele pensioentoezegging (IPT) wordt het aanvullend pensioen enkel aan één welbepaalde persoon toegekend; de dekking kan dus individueel variëren.

    Je kan de stand van jouw pensioenrechten nagaan op de website www.MyPension.be. Zolang je bij de onderneming werkt, ontvang je ook een pensioenfiche van de pensioeninstelling.

    Het aanvullend pensioen kan pas worden uitbetaald als je met wettelijk pensioen gaat.

    Op deze regel bestaan volgende uitzonderingen:

    • als je voldoet aan de voorwaarden om met (vervroegd) wettelijk pensioen te gaan, maar je besluit om toch nog te blijven werken en het wettelijk pensioen nog niet op te nemen, dan kan je toch al het aanvullend pensioen laten uitbetalen als de pensioenovereenkomst of het pensioenreglement dit toelaat;
    • voor personen die de pensioenleeftijd al dicht genaderd zijn:
      • als je in 2016 58 jaar of ouder werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 60ste als de pensioenovereenkomst of het pensioenreglement dit toelaat;
      • als je in 2016 57 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 61ste als de pensioenovereenkomst of het pensioenreglement dit toelaat;
      • als je in 2016 56 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 62ste als de pensioenovereenkomst of het pensioenreglement dit toelaat;
      • als je in 2016 55 jaar werd, dan mag jouw aanvullend pensioen worden uitbetaald vanaf je 63ste als de pensioenovereenkomst of het pensioenreglement dit toelaat;
    • zelfstandigen die in 2016 minstens 55 jaar oud werden en die met economische moeilijkheden geconfronteerd worden, mogen (onder bepaalde strikte voorwaarden) hun aanvullend pensioen opnemen vanaf 60 jaar.

     

    De onderneming kan de bijdragen die ze aan de pensioeninstelling stort, inbrengen als beroepskost en aldus een fiscaal voordeel genieten.

    Deze bijdragen zijn evenwel beperkt door de 80 % grens. Dit wil zeggen dat bij de berekening van de bijdragen telkens een projectie moet worden gemaakt van de grootte van het pensioenkapitaal bij pensionering. De storting van de bijdragen mag er niet toe leiden dat bij pensionering het wettelijk pensioen en de som van alle opgebouwde aanvullende pensioenen (uitgedrukt in renten) samen, hoger zou zijn dan 80 % van de laatste normale bruto jaarbezoldiging van de bedrijfsleider. Als deze 80 %-grens wordt overschreden, dan zal dat deel van de bijdragen niet aftrekbaar zijn.

    Laten we eerlijk zijn: voor de berekening van de maximale premies die je met respect voor de 80 %-regel mag storten, is een formule nodig die enkel specialisten beheersen. We raden je dan ook aan advies te vragen aan een gespecialiseerd adviseur. Ga, bijvoorbeeld, langs bij je boekhouder of verzekeringsmakelaar.

    3. Het aanvullend pensioen voor zelfstandigen actief als natuurlijk persoon (APZNP) ook 'Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen' (POZ) genoemd

    In 2018 werd een nieuwe vorm van aanvullend pensioen voor zelfstandigen uitgewerkt die ervoor zorgt dat ook zelfstandigen die niet in een vennootschap werken, een aanvullend pensioen kunnen opbouwen in de tweede pijler bovenop het VAPZ.

    Het aanvullend pensioen voor zelfstandigen actief als natuurlijk persoon bestaat voor zelfstandigen (in hoofd- of bijberoep) die actief zijn als natuurlijke persoon (dus zonder vennootschap), de meewerkende echtgenoot of helper. Deze pensioenvorm wordt gemakkelijkheidshalve meestal afgekort als APZNP of ook wel POZ genoemd (pensioenovereenkomst voor zelfstandigen).

    Je kan een APZNP-overeenkomst afsluiten bij een pensioeninstelling. Dit kan een verzekeringsonderneming of pensioenfonds zijn. Let op: je kan je aanvullend pensioen dus niet opbouwen via een bank.

    Opgelet! Kijk goed na hoe de pensioeninstelling jouw geld zal beheren en welke kosten worden aangerekend. De wet voorziet immers niet in een bescherming van jouw inleg.

    In het algemeen kan een pensioeninstelling jouw geld op 2 manieren beheren:

    • een tak 21-verzekeringsproduct is het veiligst: jouw inleg wordt beschermd en je krijgt de garantie van een vast jaarlijks rendement;
    • een tak 23-verzekeringsproduct biedt minder zekerheid, omdat er geen kapitaalbescherming geldt. Deze beheerwijze, waarbij jouw inleg wordt belegd in beleggingsfondsen, kan meer opbrengen, maar houdt ook beleggingsrisico's in. De mogelijkheid bestaat dat je bij pensionering minder overhoudt dan de bijdragen die je hebt gestort.

    Indien gewenst, kan je aan het APZNP een overlijdensdekking koppelen om je naasten te beschermen.

    Je zal de stand van jouw pensioenrechten kunnen nagaan op de website www.MyPension.be. Voor elk jaar dat je bijdragen stort, zal je ook een pensioenfiche ontvangen van de pensioeninstelling.

    Het aanvullend pensioen kan pas worden uitbetaald als je met wettelijk pensioen gaat.

    • Hierop bestaat een uitzondering: als je voldoet aan de voorwaarden om met (vervroegd) wettelijk pensioen te gaan, maar je besluit om toch nog te blijven werken en het wettelijk pensioen nog niet op te nemen, dan kan je toch al het aanvullend pensioen laten uitbetalen als de pensioenovereenkomst dit toelaat.

    De bijdragen die in een APZNP-overeenkomst worden gestort, komen in aanmerking voor een belastingvermindering van 30 % op voorwaarde dat de 80 %-grens wordt gerespecteerd.

    • Dit wil zeggen dat bij de berekening van de bijdragen telkens een projectie moet worden gemaakt van de grootte van het pensioenkapitaal bij pensionering. De storting van de bijdragen mag er niet toe leiden dat bij pensionering het wettelijk pensioen en het opgebouwde aanvullend pensioen (uitgedrukt in renten) samen hoger zouden zijn dan 80 % van het gemiddelde van het belastbaar beroepsinkomen van de laatste 3 jaren vóór pensionering.
  3. Voordelen bij het storten van de premies:

    VAPZ

    APZNP (of POZ)

    Zelfstandige bedrijfsleiders

    De bijdragen zijn volledig aftrekbaar als beroepskost van het belastbaar inkomen

    De bijdragen geven recht op een belastingvermindering van 30 % in de personenbelasting

    Aftrekbaar voor de onderneming in de vennootschapsbelasting + vrijstelling als voordeel van alle aard in de personenbelasting van de zelfstandige bedrijfsleider

    Geen premietaks

    Premietaks van 4,4 %

    Premietaks van 4,4 %

    Wijninckxbijdrage na 1 januari 2019:

    als de som van alle reserves die reeds in de 2de pijler zijn opgebouwd en het wettelijk pensioen samen hoger is dan het maximum wettelijk ambtenarenpensioen (in 2018 is dit 78.453,60 euro/jaar), dan wordt een sociale zekerheidsbijdrage van 3 % toegepast op de aangroei van de reserves tijdens het afgelopen jaar.

    Wijninckxbijdrage na 1 januari 2019:

    als de som van alle reserves die reeds in de 2de pijler zijn opgebouwd en het wettelijk pensioen samen hoger is dan het maximum wettelijk ambtenarenpensioen (in 2018 is dit 78.453,60 euro/jaar), dan wordt een sociale zekerheidsbijdrage van 3 % toegepast op de aangroei van de reserves tijdens het afgelopen jaar.

    Wijninckxbijdrage na 1 januari 2019:

    als de som van alle reserves die reeds in de 2de pijler zijn opgebouwd en het wettelijk pensioen samen hoger is dan het maximum wettelijk ambtenarenpensioen (in 2018 is dit 78.453,60 euro/jaar), dan wordt een sociale zekerheidsbijdrage van 3 % toegepast op de aangroei van de reserves tijdens het afgelopen jaar.

     

    Bij uitkering van het aanvullend pensioen verschilt de belasting naar gelang een eenmalig kapitaal of een rente wordt uitgekeerd. Wij raden je aan om je te informeren bij jouw pensioeninstelling of belastingadviseur bij het maken van deze keuze. Hierna wordt de situatie weergegeven voor de uitkering in kapitaal:

    VAPZ

    APZNP (of POZ)

    Zelfstandige bedrijfsleiders

    RIZIV-bijdrage van 3,55 %

    RIZIV-bijdrage van 3,55 %

    RIZIV-bijdrage van 3,55 %

    Solidariteitsbijdrage tussen 0 % en 2 %

    Solidariteitsbijdrage tussen 0 % en 2 %

    Solidariteitsbijdrage tussen 0 % en 2 %

    Het kapitaal wordt niet in één keer belast, maar gespreid in de tijd, nl. op basis van een fictieve rente die bij de andere inkomsten wordt samengeteld.

    Er wordt gedurende een aantal jaren een percentage van het ontvangen kapitaal mee opgenomen in de belastingaangifte van de personenbelasting.

    De toe te passen periode en het percentage hangen af van de leeftijd waarop het kapitaal wordt uitgekeerd:

    • 60 jaar: 3,5 % - 13 jaar
    • 61 & 62 jaar: 4 % - 13 jaar
    • 63 & 64 jaar: 4,5 % - 13 jaar
    • Vanaf 65 jaar: 5 % - 10 jaar
    • Indien effectief actief tot 65 jaar: 4 % - 10 jaar

    10 % op pensioenkapitaal indien uitkering naar aanleiding van pensionering of overlijden

     

    33 % bij uitkering in andere gevallen)

     

    • 20 % bij opname op 60 jaar
    • 18 % bij opname op 61 jaar
    • 16,5 % bij opname vanaf 62 jaar
    • 10 % bij opname op 65 jaar indien effectief actief tot 65 jaar

     

    Gemeentelijke opcentiemen

    Gemeentelijke opcentiemen

    Gemeentelijke opcentiemen

    De Wikifin-tips

    • Als zelfstandige is jouw wettelijk pensioen vrij laag. De overheid werkte verschillende formules uit om de opbouw van een aanvullend pensioen aan te moedigen. Aan jou om de nodige stappen te zetten. Denk daaraan!
    • Belastingen spelen een belangrijke rol voor het aanvullend pensioen. Informeer je grondig.
    • Lees aandachtig de informatiefiches van de financiële producten die jou worden aangeboden.
    • Opgelet voor de gemeentebelasting of de gemeentelijke opcentiemen! De bedrijfsvoorheffing die wordt ingehouden bij de uitbetaling van het kapitaal van uw aanvullend pensioen, houdt geen rekening met de gemeentelijke opcentiemen. Deze zullen maar verrekend worden in het jaar volgend op dat van ontvangst van het pensioenkapitaal. Dat kan dus een onaangename verrassing blijken.